Król jest tylko jeden – Św. Antoni / King is only one – Saint Anthony

(English version below)

Św. Antoni (z por. Santo Antonio) zdecydowanie króluje w Lizbonie, a w szczególności w czerwcu. Jak na każdego króla przystało, ma też swój tron. 

Trony_Swiety_Antoni_9

Ukochany święty

Lizbona może pochwalić się posiadaniem dwóch patronów – św. Wincentego i św. Antoniego. Pierwszy oficjalny, którego historia zainspirowała wygląd symbolu miasta (łódź z dwoma krukami), drugi ulubiony, który zawładnął sercami mieszkańców na cały czerwiec i nie tylko. Św. Antoni nie bez przyczyny jest najukochańszym świętym Lizbończyków, pochodzi bowiem tak jak oni z tego samego miasta. 

Św. Antoni urodził się jako Fernando de Bulhões w 1191 roku w Lizbonie, w miejscu gdzie teraz stoi kościół jego imienia (Igreja de Santo Antonio). Prawdopodobnie już w XV wieku mieściła się tutaj skromna kapliczka. W tym samym czasie ówczesny król Portugalii Jan II, polecił postawić tam okazalszą świątynię, która została ukończona dopiero za panowania króla Manuela I. 

Trony_Swiety_Antoni_8

Narodziny tradycji

Tradycja tronów ma związek z wielkim trzęsieniem ziemi, które nawiedziło Lizbonę w 1755 roku. Po tym jak zadrżało w mieście, niewiele pozostało z ówczesnych budynków. Po zniszczeniach spowodowanych trzęsieniem, fale tsunami i pożary, które wybuchły poźniej w mieście, spowodowały jeszcze więcej strat i zniszczeń w stolicy Portugalii. To był istny pokaz sił natury – ziemi, wody, wiatru i ognia. Szacuje się, że około 60% miasta runęło jak domki z kart. Żywioły natury nie oszczędziły nawet św. Antoniego. Kościół jego imienia także legł w gruzach. Lizbończycy bardzo zmartwili się, że ich ulubiony święty pozostał bez domu. Zaczęli więc zbierać datki – prosić o przysłowiowy grosik, na odbudowę świątyni. Wtedy właśnie pojawiły się pierwsze trony św. Antoniego, jako forma jałmużny. 

Najchętniej w zbieraniu datków uczestniczyły dzieci. Dały wyraz swojej kreatywności i fantazji konstruując trony świetego – na podobiznę budowli kościoła. W ciągu dnia chodziły po mieście prosząc o pieniążki (um “tostão”) na odbudowę domu św. Antoniego, a po zbiórce trony umieszczały przy swoich domach. Prace odbudowy świątyni rozpoczęły się w 1767 roku i trwały prawie 20 lat. Po części finansowane były z jałmużny zebranej przez mieszkańców Lizbony, w tym głównie dzieci. W 1787 roku, św. Antoni mógł wprowadzić się do nowego domu, a kościół został otwarty dla wiernych. Z oryginalnej budowy zachował się jedynie krypta. 

Tradycja współcześnie

Już w XIX wieku powszechnie mówiło się, że tradycja tronów św. Antoniego powoli zanika. Urząd Miasta Lizbony, aby temu zapobiec zaczął promować konkursy tronów, w których miały uczestniczyć dzieci z dzielnic Alfama, Bairro Alto, Madragoa i Mouraria. Nagroda była dodatkową motywacją. W 1949 roku w pierwszym konkursie wzięło udział 74 uczestników.

Minęły trzy wieki od konstrukcji pierwszego tronu św. Antoniego i tradycja pozostaje wciąż żywa, podtrzymują ją zarówno dzieci, jak i dorośli. Początkowo sklepikarze i stowarzyszenia wystawiali zrobione przez siebie trony w całym mieście. Od 2015 roku konkurs jest częścią czerwcowej imprezy na cześć świętego patrona miasta Festas de Lisboa –  pod nazwą Festa de Tronos de Santo Antonio z inicjatywy Muzeum miasta Lizbona – Santo Antonio (Museu de Lisboa – Santo Antonio).

Trony_Swiety_Antoni_7
Przykładowy tron św. Antoniego w witrynie sklepowej w Alfamie
Trony_Swiety_Antoni_10

Dekoracja tronów

Surowa konstrukcja tronu udostępniana jest dla wszystkich chętnych do wzięcia udziału w konkursie. Następnie każdy dekoruje tron według swojego pomysłu. Gotowy ołtarzyk, zgodnie z tradycją, wyeksponowany jest przy drzwiach. Często są to witryny sklepów, ale i też prywatne mieszkania. Na samym szczycie tronu stoi jego bohater – figurka św. Antoniego. Potem na niższych stopniach ołtarzyka umieszczane są atrybuty świętego, przedmioty z nim związane, bądź z cudami, których dokonał za życia.

Trony_Swiety_Antoni_3
Surowa konstrukcja tronu św. Antoniego

Sardynki związane są z opowieścią, gdy pogrążeni w herezji ludzie wzgardzili słowem zakonnika, a jego kazania z uwagą wysłuchały ryby. Dzban symbolizuje kolejny cud, który opowiada o tym jak Święty Antoni spotkał przy studni płaczącą kobietę, która rozpaczała nad rozbitym dzbanem. Poruszony sytuacją naprawił dzban i i umożliwił jej pobranie wody. Można też ujrzeć na tronie kawałek chleba zawinięty w papierek. To tzw. chleb Świętego Antoniego. Przechowuje się go w domu przez cały rok, aby potem zjeść (już suchy oczywiście) 13 czerwca i następnie zawinąć w papierek świeże pieczywo na kolejne 12 miesięcy. Zwyczaj ten ma sprawić, aby podstawowego pokarmu, jakim jest właśnie chleb, nigdy nie zabrakło mieszkańcom danego domostwa.

Trony_Swiety_Antoni_4
Przykładowy tron św. Antoniego w witrynie sklepowej
Trony_Swiety_Antoni_6
Tron z chlebem św. Antoniego (zawiniątko w białym papierze)
Trony_Swiety_Antoni_5
Przykładowy tron św. Antoniego na ścianie kamienicy

Jeśli zaś chodzi o datki, dzieci dalej proszę napotkanych przechodniów o przysłowiowy grosik, albo stawiają naczynie na monety u podnóża tronu. Z tą różnicą, że teraz pieniążki przeznaczają na smakołyki, kredki, zabawki, bądź ubrania.

Festas_de_Lisboa_7
Trony_Swiety_Antoni_11
Trony_Swiety_Antoni_1
Trony_Swiety_Antoni_2
Tron św. Antoniego w publicznej pralni ręcznej w Alfamie.
Trony_Swiety_Antoni_12
Trony_Swiety_Antoni_13
Trony_Swiety_Antoni_14
Trony_Swiety_Antoni_15
Trony_Swiety_Antoni_16
Trony_Swiety_Antoni_17

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Chcesz dowiedzieć się więcej na temat tradycji związanych ze św. Antonim Santo Antonio i obchodami Santos Populares w Lizbonie? Mam dla Ciebie dużo ciekawostek. Przeczytaj:


Zwiedzanie Lizbony z polskim przewodnikiem

Planujesz wyjazd do Portugalii i potrzebujesz lokalnego przewodnika po Lizbonie? Kogoś, kto oprowadzi Ciebie nieśpiesznie i w małej grupie po uliczkach miasta, pokaże urokliwe zakątki, wtajemniczy w historię i kulturę? Daj się zaczarować opowieściami przez Sekrety Lizbony

Dowiedz się więcej i umów się na spacer z polskim przewodnikiem po Lizbonie na: www.sekrety-lizbony.pl



English version

King is the only one – Saint Anthony

Saint Anthony definitely rules in Lisbon, especially in June. Like every king, he also has his throne.

Beloved saint

Lisbon can be proud of having two patrons – Saint Vincent and Saint Anthony. The first is the official one, whose history inspired the symbol of the city (a boat with two crows), the second is the favorite one, who stole the hearts of the inhabitants throughout the month of June and not only. Saint Anthony is the favourite saint of the Lisbon citizens for a good reason – he would come from the same city.

Saint Anthony was born as Fernando de Bulhões in 1191 in Lisbon, in the place where his church (Igreja de Santo Antonio) is located now in Alfama. Probably already in the fifteenth century, there was some modest chapel. At the same time, the King of Portugal, John II, ordered to build there a more magnificent temple, which was completed only during the reign of King Manuel I.

Tradition beginings

The tradition of thrones is related to the great earthquake that struck Lisbon in 1755. After the city trembled, there was not much left of the buildings. After the devastation caused by the quake, tsunami waves and fires caused even more losses and damage in the capital of Portugal. It was a real demonstration of the forces of earth, water, wind, and fire. It is estimated that about 60% of the city collapsed like a house of cards. Nature did not even save St. Anthony. His church was also found in ruins. People in Lisbon got worried that their favorite saint remained homeless. As a result, they began to collect donations – ask for a penny, for the reconstruction of the temple. It was then that the first thrones of St. Anthony appeared, as a form of charity.

Children were most willing to collect donations. They expressed their creativity and fantasy by constructing the throne of the saint – the image similar to a church building. During the day they would walk around the city asking for money (um „tostão”) to rebuild the house of Saint Anthony, and in the evening the thrones would remain in front of their houses. The restoration work began in 1767 and took almost 20 years. Partially it was financed by alms collected by the residents of Lisbon, mainly children. In 1787, Saint Anthony could move into a new temple, and the church was opened to the faithful. It was only the crypt which survived from the original construction after the earthquake.

Tradition today

Already in the nineteenth century, it seemed that the tradition of St. Anthony’s thrones was disappearing slowly. To prevent this, the authorities of the city of Lisbon promoted competitions for the most beautiful throne, in which children from the districts of Alfama, Bairro Alto, Madragoa and Mouraria were to participate. The prize was an additional motivation. 74 participants took part in the first competition in 1949.

Three centuries have passed since the construction of the first throne of St. Anthony and the tradition remains alive, supported by both children and adults. Initially, shopkeepers and associations exhibited the thrones they made throughout the city. From 2015, the competition is part of a June event in honor of the saint patron of the city Festas de Lisboa – under the name of the Festa de Tronos de Santo Antonio. It is the initiative of the Museum of the city of Lisbon – Santo Antonio (Museu de Lisboa – Santo Antonio). The raw construction of the throne is made available to all who are willing to take part in the competition.

Then everyone decorates the throne how they like. When ready, the altar dedicated to the saint is displayed near the door, as the tradition requires. These are often shop windows, but also private apartments, balconies. At the very top of the throne stands its hero – Saint Antoni himself, his figurine. Then on the lower steps of the altar are placed the attributes of the saint, the objects associated with him, or with the miracles that he made during his lifetime.

The sardines are connected with the story when the people who despised heresy have despised his words, and his sermons carefully listened to the fish. The pitcher symbolizes another miracle when the monk met a woman crying at the well, who was grieving over a broken pitcher. Touched by the situation, Antoni repaired the pitcher and made it possible to take water. There might be on the throne a piece of bread wrapped in paper. It’s called Saint Anthony’s bread. It is stored at home for the whole next year, then to eat it (already dry, of course) on June 13 and wrap fresh bread in the paper for the following year. This custom is to make the basic food, which is bread, never scarce.

When it comes to donations, children continue to ask passers-by for a coin, but now money is spent on sweets, toys or clothes.

2 comments

  1. Pingback: Santos Populares | portonika

  2. Pingback: I żyli długo i szczęśliwie – śluby świętego Antoniego / And they lived happily ever after – Saint Anthony’s wedding | portonika

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to: